Nota Ubahan Matematik SPM Tingkatan 5 | Variation KSSM — JomSkor

Nota ringkas Ubahan Matematik SPM Tingkatan 5 — ubahan langsung (y ∝ x), ubahan songsang (y ∝ 1/x), ubahan tercantum, dan cara cari pemalar ubahan k. Contoh soalan & tips.

1. Ubahan Langsung

y berubah secara langsung dengan xⁿ apabila:

y ∝ xⁿ   →   y = kxⁿ    (k = pemalar ubahan, k ≠ 0)

BentukPernyataanPersamaan
Langsung lineary berubah secara langsung dengan xy = kx
Langsung kuadratiky berubah secara langsung dengan x²y = kx²
Langsung punca kuasa duay berubah secara langsung dengan √xy = k√x

Ciri ubahan langsung: apabila x bertambah, y bertambah; apabila x berkurang, y berkurang. Graf y melawan x adalah garis lurus melalui asalan.

Contoh 1 — Ubahan Langsung

y berubah secara langsung dengan x³. Apabila x = 2, y = 24. Cari y apabila x = 3.

  1. y = kx³ → 24 = k(2³) = 8k → k = 3
  2. y = 3x³
  3. Apabila x = 3: y = 3(3³) = 3 × 27 = 81

2. Ubahan Songsang

y berubah secara songsang dengan xⁿ apabila:

y ∝ 1/xⁿ   →   y = k/xⁿ    atau    yxⁿ = k

Ciri ubahan songsang: apabila x bertambah, y berkurang (dan sebaliknya). Hasil darab xy = k (konstan).

Contoh 2 — Ubahan Songsang

y berubah secara songsang dengan x². Apabila x = 3, y = 4. Cari y apabila x = 6.

  1. y = k/x² → 4 = k/9 → k = 36
  2. y = 36/x²
  3. Apabila x = 6: y = 36/36 = 1

3. Ubahan Tercantum

Melibatkan dua pemboleh ubah atau lebih — langsung dengan sebahagian dan songsang dengan yang lain.

Contoh 3 — Ubahan Tercantum

z berubah secara langsung dengan x dan songsang dengan √y. Apabila x = 4 dan y = 9, z = 8. Cari z apabila x = 6 dan y = 4.

  1. z = kx/√y → 8 = k(4)/√9 = 4k/3 → k = 6
  2. z = 6x/√y
  3. Apabila x = 6, y = 4: z = 6(6)/√4 = 36/2 = 18

4. Graf Ubahan

Jenis UbahanGraf y melawan xGraf y melawan xⁿ
y = kxGaris lurus melalui O—
y = kx²ParabolaGaris lurus melalui O
y = k/xHiperbolaGaris lurus melalui O (y melawan 1/x)

5. Petua Peperiksaan SPM

Tip 1: Cari k dahulu menggunakan pasangan nilai yang diberi. Kemudian tulis persamaan penuh, dan baru gantikan nilai yang dikehendaki.
Tip 2: Kaedah nisbah — untuk ubahan langsung: y₁/y₂ = x₁ⁿ/x₂ⁿ. Untuk ubahan songsang: y₁/y₂ = x₂ⁿ/x₁ⁿ. Cara ini lebih cepat jika tidak perlu cari k.
Tip 3: Perkataan "berkadar terus" = ubahan langsung; "berkadar songsang" = ubahan songsang. Kenali terminologi ini dalam soalan.

Soalan lazim

Apakah maksud y berubah secara langsung dengan x?

y berubah secara langsung dengan x bermakna apabila x bertambah, y juga bertambah pada kadar yang berkadar. Ditulis y ∝ x atau y = kx di mana k ialah pemalar ubahan.

Bagaimana cara cari pemalar k?

Gantikan pasangan nilai (x, y) yang diberi ke dalam persamaan ubahan untuk cari k. Contoh: jika y ∝ x² dan y=12 apabila x=2, maka 12 = k(2²) = 4k, jadi k = 3.

Apakah ubahan tercantum?

Ubahan tercantum berlaku apabila satu pemboleh ubah berubah secara langsung dengan satu pemboleh ubah DAN secara songsang dengan pemboleh ubah lain. Contoh: z berubah secara langsung dengan x dan songsang dengan y² → z = kx/y².